Higgs helpt schrijftrainers

De ontdekking van het higgsdeeltje is een feest voor schrijftrainers. Als ze goed opletten hebben ze nu een kans om duidelijk te maken wat het nut van vergelijkingen is.

 

door Freerk Teunissen

 

5 juli 2012

 

Het probleem

Alle schrijftrainers kennen het probleem (dus ik ook). Specialisten, zoals wetenschappers, artsen of economen, willen hun kennis graag duidelijk overbrengen. Dan krijgen zij in een training methoden daarvoor aangereikt. Een van die methoden is de vergelijking. Leg de werking van enzymen bijvoorbeeld eens uit door die te vergelijken met moderne oorlogsvoering. En dan staren ze glazig naar de trainer. 'Ja het kan zijn dat dat wel eens werkt, maar ons onderwerp kan je echt niet zo uitleggen.' De redenen die deelnemers daarna noemen, kan ik inmiddels uit mijn hoofd opdreunen.

 

De oplossing

Maar nu is er het higgsdeeltje. Ga maar eens proberen zonder vergelijking uit te leggen waarom het wereldnieuws was toen dat deeltje op 4 juli 2012 was gevonden. Hier een citaat van Wikipedia. Let op, voor leken is het vrij onbegrijpelijk.

 

 


 

A.

Het higgsbosonhiggsdeeltje of Brout-Englert-Higgs-deeltje is een naar Peter Higgs vernoemd elementair deeltje. Op 4 juli 2012 werd bekendgemaakt dat met de Large Hadron Collider een deeltje is ontdekt waarvan de massa overeenkomt met die van het higgsboson. Waarschijnlijk gaat het hier om het betreffende deeltje, maar nieuwe metingen moeten uitsluitsel geven.

 

B.

Het higgsboson is van fundamenteel belang: het moet bestaan om het standaardmodel van de deeltjesfysica kloppend te maken. Het is de drager van het higgsveld, dat in het hele universum aanwezig zou zijn. Door de higgsbosonen krijgen alle andere deeltjes massa

 


 

 

Wat heeft de auteur op Wikipedia gedaan? We kijken even naar alinea B. De auteur zegt dat het higgsboson van fundamenteel belang is. (De dubbele punt, behoort een punt te zijn). En dan noemt hij drie redenen waarom het deeltje zo belangrijk is. Ten eerste maakt het deeltje het standaardmodel kloppend. (Waarom zouden we dat willen?) Ten tweede is het de drager van het higgsveld. (Ja, dit maakt het al een stuk begrijpelijker, not). En ten derde zorgen de higgsbosonen ervoor dat alle andere deeltjes massa hebben. (Ja, hoe dan?)

 

De vergelijking

De meeste journalisten, leraren, schrijftrainers en leuke wetenschappers weten dat je er met een definitie of een opsomming van redenen niet bent. Vergelijkingen werken stukken beter. En dus zie je, vlak na de ontdekking van het higgsboson dat de vergelijkingen je om de oren vliegen. Het higgsdeeltje wordt vergeleken met kikkervisjes, met een vinger op een hoed, en met griesmeel. En ook nog met God - het deeltje wordt ook wel goddeeltje genoemd - maar die omschrijving is hogelijk omstreden.

 

De NOS op 3

Dionne Stax bracht het nieuws van de ontdekking van het higgsdeeltje bij de NOS op 3. Stax: 'Dit nieuws melden is vrij eenvoudig, maar uitleggen wat het higgsdeeltje is, zodat jij en ik het begrijpen, dat is een stuk moeilijker.' Vervolgens begint de reportage met wetenschapsjournalist Diederik Jekel. Hij legt het uit. 'Je kunt higgsdeeltjes vergelijken met paparazzi. Als je een zaal hebt vol paparazzi, dan kunnen jij en ik er makkelijk doorheen lopen. Maar stel nou eens dat iemand als Cameron Diaz binnenkomt. Die zal veel meer moeite hebben om zich door de zaal te bewegen. Het higgsdeeltje verklaart waarom sommige deeltjes zwaar zijn (en meer moeite hebben om zich door de ruimte te bewegen) dan andere.'


Een geschiedenis van vergelijkingen

Bij indrukwekkende gebeurtenissen zie je een patroon. Vlak na de gebeurtenis zijn er direct betrokkenen die vinden dat elke vergelijking mank gaat. Vlak na de Tweede Wereldoorlog kwam je weinig beeldspraak en weinig vergelijkingen tegen om te duiden wat er was gebeurd. Daarna komt er een fase waarin de vergelijking weinig nuance kennen. De Duitse bezetter wordt bijvoorbeeld afgebeeld als een laars, Nederland als een bloemetje dat vertrapt wordt door die laars. Pas in de derde fase komen er vergelijkingen die de gebeurtenis verhelderen. En in de vierde fase is het beeld van de gebeurtenis zo duidelijk geworden dat er weer minder vergelijkingen worden gebruikt.

 

Een definitie van de vergelijking

Van vergelijkingen kun je een definitie geven. Een vergelijking gebruik je om iets ingewikkelds uit te leggen door het te vergelijken met iets dat eenvoudiger is. Je kunt het ingewikkelde higgsboson vergelijken met paparazzi.

 

Een methode

Deelnemers aan trainingen willen vaak handige tips. Om een goede vergelijking te vinden, kun je een stappenplan aanbieden. Dat maakt het iets makkelijker. 

 

Stap 1

Bepaal wat je onderwerp is

Antwoord: Het higgsboson

 

Stap 2

Kijk welke waarden, welk belang je onderwerp heeft

Antwoord: Het maakt het standaardmodel kloppend, het geeft massa, het is drager van het higgsveld

 

Stap 3

Kies één onderdeel van je onderwerp. Een vergelijking geeft nooit alles weer. Je moet wel selecteren.

Antwoord: Het higgsboson geeft massa

 

Stap 4

Bedenk welke waarden, belangen of eigenschappen dit bij stap 3 gekozen onderdeel nog meer heeft

Antwoord: Alle mensen op aarde hebben massa door het higgsboson, de zwaartekracht bestaat bij de gratie van het higgsboson, de weegschaal is nutteloos zonder higgsboson

 

Stap 5

Noem synoniemen. Kijk of er andere woorden zijn om naar je onderwerp te verwijzen

Antwoord: Higgsboson, higgsdeeltje, elementair deeltje, massamaker, onzichtbare pinpongbal, fantoom (het higgsdeeltje werd al in 1964 voorspeld, maar telkens niet gevonden)

 

Stap 6

Geef een definitie van je onderwerp

Antwoord: Het higgsdeeltje is een elementair deeltje dat ervoor zorgt dat andere deeltjes massa hebben

 

Stap 7

Gebruik je definitie en licht die toe door een voorbeeld te geven

Antwoord: Het higgsdeeltje is een elementair deeltje dat ervoor zorgt dat andere deeltjes massa hebben. Zonder higgsdeeltjes zou een auto bijvoorbeeld niets wegen. Maar het is nog sterker: zonder higgsdeeltje zou die auto niet eens bestaan.

 

Stap 8

Neem nu je onderwerp, kijk welk onderdeel van je onderwerp je wilt verduidelijken (je noemde het bij stap 3) en kijk nu of je dat onderdeel kunt verduidelijken door het te vergelijken met iets totaal anders. Vergelijk een elementair deeltje bijvoorbeeld met fotografen, of een industriële vaatwasser met een kat op het aanrecht, of een roman met een bouwvakker.

Antwoord: Het Higgsdeeltje is zo belangrijk omdat het verklaart waarom andere deeltjes massa hebben. Vergelijk het met mensen in een ruimte vol paparazzi. Jij en ik lopen er moeiteloos doorheen. We zijn licht. Maar als Cameron Diaz binnenkomt, stormen de fotografen op haar af. Zij maken het voor haar lastig om zich door de ruimte te bewegen en maken haar dus zwaar.

 

Handig voor trainers

Voor schrijftrainers is zo'n ontdekking als het higgsdeeltje fantastisch. Beleggingsadviseurs, psychiaters en onderwijskundigen weten veel van hun vakgebied af, maar weinig van Peter Ware Higgs en zijn deeltje. Ik kan ze dus helemaal gek maken. Ik noem het higgsboson. Ik geef de definitie. Ik geef daarna ook nog een beschrijving van het deeltje. En nog steeds zullen mijn toehoorders niet begrijpen wat het higgsboson is. Dan geef ik een vergelijking en dan gaat het dagen. En dan geef ik nog een paar vergelijkingen. En dan komt de boodschap over: een vergelijking zorgt ervoor dat iets dat ingewikkeld is voor niet-ingewijden beter te begrijpen is.

 

Wil je meer weten over vergelijkingen? Lees ook De toren van Pisa

 

En hier is de uitzending van NOS op 3 van 4 juli 2012. Voor het geval je Diederik Jekel aan het werk wilt zien.

 

 

 

 Get Microsoft Silverlight
Bekijk de video in andere formaten.